Nazwa Sauna, pochodzi z języka fińskiego i jest szeroko rozpowszechniona w Finlandii, gdzie niemal wszędzie, w pobliżu jezior, rzek, na wybrzeżach bałtyckich zatok, można znaleźć małe, kąpielowe domki.

Wpływ sauny na ustrój ludzki polega na wytworzeniu bardzo znacznych, chociaż krótkotrwałych różnic temperatur oraz wilgotności powietrza. One to stanowią bodźce wywołujące pożądane zmiany fizjologiczne w organizmie kąpiących się ludzi Sauna oczyszcza organizm z toksyn, uodparnia i haruje nasze ciało, przyczyniając się jednocześnie do poprawy samopoczucia.

Dla zdrowego człowieka wszystkie procesy zainicjowane pobytem w saunie są bezpieczne i korzystne. Jest to trening dla układu krążenia i oddechowego. Podczas zabiegu zachodzą też zmiany w układzie hormonalnym. Pobudzony zostaje układ przysadkowo- mózgowy, zarządzający całym systemem wydzielania wewnętrznego. Sauna ma zbawienny wpływ na układ nerwowy i kondycję psychiczną.

Dochodzi do przemieszczania się płynów ustrojowych, wraz z potem wydalane są toksyny i szkodliwe produkty przemiany materii. Temperatura skóry wzrasta do 40°C, rozszerzają się naczynia podskórne, natomiast kurczą wewnętrzne. Następuje przyspieszenie akcji serca, początkowo rośnie ciśnienie krwi, ale pod koniec zabiegu spada, wzrasta częstotliwość oddechów, co powoduje zwiększoną wentylację płuc.

Pierwsza faza kąpieli to ogrzewanie ciała w kabinie sauny w której panuje temperatura 60-110 stopni. W drugiej fazie kąpieli następuje celowe ochładzanie rozgrzanego organizmu. Płuca są szybko chłodzone zimnym, świeżym powietrzem (kąpiel powietrzna), a skóra zimną wodą, czasami śniegiem. Sauna jest, zatem kąpielą z zastosowaniem kontrastowych środków: ogrzewania w gorącym i suchym powietrzu w kabinie sauny oraz chłodzenia zimnym, świeżym powietrzem i zimną wodą. W procesie uaktywniania organizmu, faza odświeżająca w postaci ochładzania jest nie mniej ważna niż rozluźniające i kojące ogrzewanie ciała.

Przebieg:

1. Uwalniają się hormony. Pod wpływem ciepła pobudzona zostaje przysadka mózgowa, uwalniane zostają m.in. endorfiny, które są związkami morfino- podobnymi
2. Uczucie ciepła. Receptory znajdujące się w oskrzelach i narządach oddechowych odczuwają ciepło. Podpowiadają one mózgowi, że temperatura rośnie
3. Pojawia się pot. Ciało broni się przed temperaturą poprzez obfite pocenie w ilości od 300 do 600 a nawet 1000 ml w zależności od temperatury panującej we wnętrzu sauny, pozbywając się w ten sposób nadmiaru ciepła. Jednocześnie pot chroni skórę przed oparzeniami.
4. Serce bije szybciej. W celu zmniejszenia temperatury krwi oraz utrzymania w miarę stabilnego ciśnienia, serce zaczyna pracować szybciej. Przyśpieszenie czynności serca (tętna o 50%) i wzrost pojemności minutowej serca wynosi do 400% wartości spoczynkowej,
5. Rośnie tętno. W celu zatrzymania spadku ciśnienia krwi, wzrasta tętno. U osoby początkującej tętno wzrasta z reguły do poziomu 100-150
6. Ciśnienie krwi spada. Głównym składnikiem potu jest odfiltrowany składnik krwi – w ten sposób zmniejszona zostaje objętość krwi. Ciepło rozszerza żyły i ciśnienie krwi spada. Wzrost skurczowego i rozkurczowego ciśnienia krwi na początku kąpieli wynosi przeciętnie o 25 mm Hg, a pod koniec nawet o 35 mm Hg.
7. Następuje lekki spadek ciśnienia krwi po kąpieli, utrzymujący się do około 1 godziny po jej zakończeniu.
8. Wzroście częstotliwości oddechów do 20 na minutę,
9. Zwiększeniu podstawowej przemiany materii o 30-40% i wzrost wydalania przez skórę takich produktów przemiany materii jak kwas węglowy, ciała histaminowe, produkty przemiany białkowej i węglowodanowej.
10. Następuje zagęszczenie moczu wskutek oddawania dużej ilości potu, czego wyrazem jest zwiększenie jego ciężaru właściwego,
11. Wzmożenie wykrztuszania, korzystne w chorobach dróg oddechowych.

Prawidłowe korzystanie z sauny:

1. Kąpiel w saunie nie powinna trwać dłużej niż 30-40 minut w trzech porcjach czasowych 12 -15 minutowych z przerwami 6-12 minutowymi na zimną kąpiel. W komorze grzejnej sauny powinniśmy przebywać do silnego zapocenia się, które występuje po 12 -15 minutach.
2. W saunie należy kąpać się nago. Przed wejściem do komory grzejnej należy wytrzeć skórę do sucha.
3. Podczas kąpieli w komorze ogrzewczej sauny należy siedzieć lub leżeć na ławkach.
4. W celu dodatkowego podrażnienia i przekrwienia skóry, można korzystać z miotełek brzozowych, którymi lekko uderzamy ciało.
5. Po pierwszym mocnym zapoceniu się, należy wziąć zimny prysznic lub zanurzyć się w wannie, basenie lub w otwartym zbiorniku wodnym. Przed ponownym wejściem do komory cieplnej należy ponownie wytrzeć się do sucha.
6. Reakcję fizjologiczną organizmu na bodźce cieplne sauny można obserwować samemu, licząc częstość tętna. Częstotliwość powyżej 130-140 uderzeń na minutę należy uważać za sygnał do przerwania kąpieli lub złagodzenia bodźców cieplnych.
7. Po kąpieli należy ochłodzić ciało i doprowadzić do zatrzymania procesu pocenia.
8. Po kąpieli należy odpocząć spokojnie 10-20 minut, przyjmując napoje owocowe w umiarkowanej ilości.
9. W czasie korzystania z sauny nie należy spożywać napojów w dużych ilościach.
10. Z sauny należy korzystać 1 lub 2 razy w tygodniu (wyjątkowo 3 razy).
11. Miarą dobrze przeprowadzonego zabiegu kąpielowego w saunie jest stan samopoczucia w dniu następnym, który cechować powinna rześkość i gotowość do podjęcia dużych wysiłków.
12. Na jedną godzinę przed i po kąpieli w saunie należy wstrzymać się od nadmiernego spożywania płynów. Sauny nie należy traktować jako obiektu do odchudzania, ponieważ ubytek ciężaru ciała wywołany jest po kąpieli w przeważającej mierze wskutek utraty wody i soli, które to składniki należy po kąpieli uzupełnić.

Siła bodźca cieplnego zależy od ilości ciepła , jaką przyjmie ciało od otoczenia - rozgrzanego pieca powietrza i ścian- w jednostce czasu. Odczyn jest tym silniejszy im większa jest różnica cieplna sauny oraz powietrza i wody służącej do ochłodzenia. Dodać tu trzeba, że oddychanie na zmianę gorącym i zimnym powietrzem podczas przejścia np. z komory grzejnej sauny do jeziora, dla pobrania zimnej kąpieli ma duże znaczenie bodźcowe dla organizmu.

Odczyn na bodźce cieplne zależy również od stopnia szybkości zmian bodźca cieplnego, dlatego też stosuje się nagłe zanurzenie ciała w lodowatej wodzie, po uprzednim mocnym jego rozgrzaniu. Zanurzenie całego ciała stosuje się z tego względu, iż odczyn będzie tym silniejszy im większa będzie powierzchnia ciała, na którą czynnik cieplny wywierać będzie swoje działanie. Badania wykazują, że przy powtórnym zastosowaniu bodźca o tej samej temperaturze, siła odczynu ogólnego osłabia się, ponieważ ustrój przystosowuje się do jego działania.
W celu spotęgowania bodźca cieplnego po ponownym wejściu do komory cieplnej polewa się rozpalone kamienie pieca wodą. Jej ilość uzależniona jest od tego, jaką wielkość wilgotności chcemy uzyskać. Im większe pomieszczenie oraz stopień nagrzania powietrza tym większą ilość wody musimy wylać na kamienie.
Niedosyt fizyczny powietrza powiększa się wraz ze wzrostem temperatury - tzn., że im wyższa temperatura, tym więcej pary wodnej może przyjąć jednostka objętościowa powietrza. Jeżeli chcemy, aby ciepło pary wodnej spotęgowało odczyn cieplny ustroju, to ilość pary w powietrzu wzrosnąć musi wyczuwalnie. Po wylaniu wody na kamienie, największy wzrost ilości pary wodnej obserwuje się pod sufitem. Kto chce nagrzać swoje ciało do granic wytrzymałości, ten szukać powinien maksymalnej ciepłoty na najwyższej ławie. Po pobraniu ciepła zakumulowanego w parze wodnej i ponownym zapoceniu się raz jeszcze ochładzamy ciało zimną kąpielą. Zabiegi takie powtórzyć możemy trzykrotnie. Raz bez udziału pary, dwa razy z wylaniem wody na rozgrzane kamienie. W czasie korzystania z sauny nie należy spożywać napojów w dużych ilościach ponieważ każdy pobrany płyn przepływający przez przewód pokarmowy jest szybko absorbowany przez krew. Pocenie się w saunie prowadzi do pewnego zagęszczenia krwi, które jest wyrównywane przez organizm poprzez przeniesienie wody z tkanek organizmu do krwi. Wraz z ekstrakcją wody z tkanek następuje wypłukiwanie toksyn , gdyby krew uzupełniała się wodą z przewodu pokarmowego pochodzącą ze spożytych płynów proces nie mogłaby zachodzić. Wynikiem takiego popijania w czasie korzystania z sauny mógłby być brak oczyszczania organizmu.
Po zakończonej kąpieli w saunie ciało należy ochłodzić i chwilę odpocząć (10-20 minut), pobrać masaż i uzupełnić ubytek płynów w organizmie.
Zbytnie przedłużanie pobytu w komorze grzejnej sauny przy niskiej sprawności termoregulacyjnej ustroju, może doprowadzić do wystąpienia objawów przegrzania. Lekkomyślne przekroczenie poziomu wytrzymałości cieplnej organizmu obserwowane u korzystających z sauny w wyniku przedłużenia czasu pobytu w jej wnętrzu, (kto wytrzyma dłużej), lub wystawienie ciała na wyższe temperatury niż jesteśmy w stanie to wytrzymać, (kto dłużej leżeć będzie na najwyższym stopniu ławy), powoduje między innymi zwiększenie podstawowej przemiany materii oraz przesunięcie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu w kierunku kwaśnej. Ogrzana krew oraz produkty przemiany materii o charakterze kwaśnym powodują podrażnienie wyższych ośrodków wegetatywnych ustroju i wywołują wzrost ciśnienia krwi, przyśpieszenie tętna, szybkości oddechu oraz dalsze zwiększenie podstawowej przemiany materii prowadzące do wystąpienia niekorzystnych zmian. Zamiast uwolnić mięśnie od, produktów zmęczenia", przyczyniamy się nieświadomie do dalszego ich zwiększania a zamiast doskonalić reakcje termoregulacyjne ustroju, doprowadzamy do ich rozregulowania.